در دهه های اخیر انجام پروژه های عظیم  توسعه مجدد در کشورهای نفت خیز عربی بسیار چشمگیر شده است . جده ، کویت ، دوحه از آن جمله اند که اکثرا از مدلهای اروپایی و آمریکایی استفاده می کنند .با این حال بیشتر آنها در جهت حفظ معماری بومی خود تلاشی نکرده اند .بیشتر شهرهای تاریخی در کشورهای فقیرتر مانند مصر ، سوریه و مراکش ، بودجه لازم برای انجام پروژهای توسعه ای عظیم را در اختیار ندارند ولی دارای سهم خوبی از تاریخ شهری می باشند.

بنیاد فرهنگی  آقاخان در قاهره  درصدد است تا این نقصان را جبران کند. برنامه ها ی یکپارچه مرمتی که این بنیاد  دنبال می کند شامل تلفیق حفاظت بناهای تاریخی و بهبود وضع مسکن و زیرساختها  و فضاهای باز عمومی  است که اینها همراه خواهند بود با بالا بردن مهارت ، ایجاد شغل ، توسعه شرکتهای  کوچک و  بالا بردن استانداردهای محلی . از اهداف مهم پروژه ، مشارکت و همکاری فعال گروهها و اجتماعات محلی است.

 

                       

 

 

پروژه اخیر این بنیاد  درب الاحمر قاهره است  که در نیمه دهه ۹۰ آغاز شد . تبدیل  سایت مخروبه ۳۰ هکتاری  درب الاحمر  به یک پارک شهری هدف این پروژه بود . درب الاحمر به عنوان یکی از مناطق فقیر نشین قاهره شناخته می شود  که در مجاورت و امتداد  دیوار قدیمی Ayyubid که از قرن ۱۲ برجامانده  قرار دارد که در فاصله کمی از بازار مرکزی واقع شده است. بناهایی که متعلق به قرن ۱۹و ۲۰ اند و اکثرا به دلیل نگهداری نامناسب در وضع بدی  می باشند توسط نواری خشک به مساحت ۳۰هکتار احاطه شده که قرنها محل دفن  نخاله بوده که موجب ایجاد تپه هایی مصنوعی به مرور زمان شده است.با این حال  منطقه دارای  بافت منسجمی از نظر اجتماعی است  زیرا که کار و زندگی مردم  و فضاهای کوچک موجود در آن باعث سرزندگی آن می باشد .دیوار قدیمی ، خانه های تاریخی ، مساجد متعدد ، مدرسه قرآنی  که به دوره ایوبی و ماملوک بر می گردد ازعناصر شاخص این محله اند .اینها به اضافه معماری  غنی  آن  و  اجتماع سرزنده موجب  پتانسیل بالای  توریستی این منطقه شده است.

برنامه و پروژه  تبدیل این فضای عظیم ۳۰ هکتاری متروک به یک پارک جذاب شهری که  در راس کار این  بنیاد قرار داشت  با بهره گیری  از توپوگرافی  سایت آغاز شد.

دیوار Ayyubid که بتدریج در زیر  خربه ها مدفون می شد نجات یافت ( برای اینکار حدود یک میلیون متر مکعب  از نخاله ها به بیرون از سایت منتقل  شدند  تا دیوار مدفون شده  که ۲/۱  کیلومتر طول آن بود دوباره نمایان شود.

دیوار عملکردی چندگانه  دارد ، یک یادمان تاریخی  ، یک لبه شهری و یک گذر که باعث ارائه مفهوم جدیدی  از شهر قدیمی می شود .

بازسازی  خانه ها و بناها در سطح وسیعی  در سال ۲۰۰۴ آغاز شد. بنای مسکونی متعلق به  قرن ۱۹در امتداد دیوار قدیمی  که در حال تخریب  بود کاملا مرمت شد که اکنون به عنوان مرکز بازدید کنند گان  و دفتر پروژه مورد استفاده است  که ساکنان  دارالاحمر می توانند  گردهمایی های اجتماعی و آموزشی  را در آن برگذار نمایند . مسجد در حال مرمت ام سلطان ، مرمت خانه های قدیمی ، اتاقهای مدرسه و ملحقات دیگر برای مقاصد آموزشی ، سلامت و مهارت و پوشش  NGO ها  در نظر گرفته شده اند.

 

 

 

این پروژه نمونه خوبی از  ارج نهادن به هسته های شهری می باشد؛ شهرهایی  چون تهران ، اصفهان و.. که در آنها بازار به عنوان  عنصر نظم دهنده به بناها و مسیر های عبوری و هم چنین  نمایانگر سرزندگی و پویایی شهری است. نمونه ایرانی آن در پایتخت ، بازار تهران است که کاخهای سلطنتی و بناهای قدیمی  آنرا از یک مکان برای تبادلات  اقتصادی صرف خارج می نماید . با وجود تمام پتانسیل های موجود ،این بخش از شهر همچنان یکی از مناطق فقیر نشین می باشد و با وجود قرار داشتن نبض اقتصادی  قشر عظیمی از جامعه در آن و سرزندگی فضاهای آن  ،طرحی سازمان دهنده که بتواند آنرا به یک نشانه شهری مبدل سازد چه در سردر بازار – سبزه میدان-  و چه در بناهای تاریخی آن دیده نمی شود. آشفتگی به خصوص در سر در بازار بزرگ  و فضای مجاور آن  نه تنها  به جذب توریست نمی انجامد بلکه  موجب سردرگمی تهرانی هایی  که برای اولین بار به آنجا مراجعه می کنند نیز  می گردد. فراموش نکنیم که خوانایی یکی از اصولی است که باید هموا ره در طراحی به آن توجه داشت.